Hoe een stakeholderanalyse

jouw organisatie helpt

stakeholderanalyse?

Wat is een

Een stakeholderanalyse is één van de belangrijkste instrumenten binnen stakeholdermanagement en Strategisch Omgevingsmanagement (SOM). Het helpt organisaties inzicht te krijgen in wie betrokken zijn bij een opgave, welke belangen zij hebben en welke invloed zij kunnen uitoefenen op het proces of de besluitvorming.

Of het nu gaat om een gebiedsontwikkeling, energietransitie, infrastructuurproject of beleidsvraagstuk: zonder goed inzicht in stakeholders neemt de kans op weerstand, vertraging en onverwachte risico's aanzienlijk toe.

Een stakeholderanalyse vormt daarom vaak de eerste stap naar succesvol omgevingsmanagement.

Een stakeholderanalyse is een gestructureerde methode om

stakeholders te identificeren, analyseren en prioriteren.

Het doel is om inzicht te krijgen in:

wie de stakeholders zijn;

welke belangen zij hebben;

hoeveel invloed zij kunnen uitoefenen;

hoe groot hun betrokkenheid is;

welke kansen en risico's zij met zich meebrengen;

welke strategie nodig is om effectief met hen samen te werken.

Met deze inzichten kunnen organisaties betere keuzes maken over

communicatie, participatie, samenwerking en besluitvorming.

Wat analyseer je tijdens een stakeholderanalyse?

Een goede stakeholderanalyse gaat verder dan alleen het maken van een lijst met namen.

Meestal worden de volgende onderdelen onderzocht:

Belangen

Wat vindt de stakeholder belangrijk?
Welke kansen ziet de stakeholder?
Welke zorgen of risico's ervaart de stakeholder?

Invloed

Hoeveel invloed heeft de stakeholder op de besluitvorming, uitvoering of publieke opinie?
Kan de stakeholder processen versnellen of juist vertragen?

Houding

Hoe kijkt de stakeholder naar de opgave?
Is er sprake van steun, weerstand of een neutrale positie?

Relaties

Welke stakeholders beïnvloeden elkaar?
Zijn er samenwerkingsverbanden, coalities of tegenstellingen?
Juist deze onderlinge relaties zijn vaak bepalend voor het verloop van een project.

Het verschil tussen een stakeholderanalyse en een belangenanalyse

Binnen traditioneel stakeholdermanagement ligt de focus vaak op de stakeholder zelf. Binnen Strategisch Omgevingsmanagement ligt de nadruk op de belangen achter de stakeholder. Dat verschil lijkt klein, maar heeft grote gevolgen.

Een stakeholderanalyse beantwoordt de vraag:

"Wie zijn betrokken bij deze opgave?"

Een belangenanalyse beantwoordt de vraag:

"Waarom zijn zij betrokken?"

Twee stakeholders kunnen hetzelfde standpunt innemen, maar totaal verschillende belangen hebben. Door die belangen zichtbaar te maken ontstaat ruimte voor oplossingen die meerdere belangen tegelijkertijd dienen.

Daarom vormt een stakeholderanalyse binnen SOM vaak het startpunt van een bredere belangenanalyse.

Waarom is een stakeholderanalyse belangrijk?

Veel projecten richten zich vooral op techniek, planning en financiën. In de praktijk blijken echter vaak niet de technische uitdagingen, maar de menselijke en bestuurlijke factoren bepalend voor het succes van een opgave.

Een stakeholderanalyse helpt om:

weerstand vroegtijdig te herkennen;

kansen voor samenwerking te ontdekken;

belangen inzichtelijk te maken;

risico's te beheersen;

draagvlak te vergroten;

betere besluiten te nemen;

vertragingen te voorkomen.

Door stakeholders vroegtijdig in beeld te brengen kunnen organisaties proactief handelen in plaats van reactief te moeten reageren op problemen.

De stakeholdermatrix

Een veelgebruikte methode binnen stakeholderanalyses is de stakeholdermatrix.

Hierbij worden stakeholders ingedeeld op basis van:

belang;

invloed.

Daardoor ontstaat inzicht in welke stakeholders prioriteit verdienen.

Vaak worden vier categorieën onderscheiden:

1. Hoog belang, hoge invloed

Deze stakeholders verdienen intensieve aandacht en actieve samenwerking.

2. Hoog belang, lage invloed

Deze stakeholders moeten goed geïnformeerd en betrokken blijven.

3. Laag belang, hoge invloed

Deze stakeholders verdienen strategische aandacht omdat zij besluitvorming kunnen beïnvloeden.

4. Laag belang, lage invloed

Deze stakeholders vragen beperkte aandacht maar moeten wel worden gemonitord.

Hoewel een stakeholdermatrix veel overzicht biedt, vertelt deze nog niet waarom stakeholders bepaalde standpunten innemen.

Daarvoor is aanvullende belangenanalyse nodig.

volgens Strategisch Omgevingsmanagement

Stakeholderanalyse

Binnen analyse van Strategisch Omgevingsmanagement staat niet de stakeholder centraal, maar de samenhang tussen issues, belangen en stakeholders.

Een stakeholder heeft één of meerdere belangen. Wanneer deze belangen geraakt worden door een project of opgave ontstaan issues. Deze issues vormen de basis voor gesprekken, participatie, besluitvorming en samenwerking.

Door inzicht te krijgen in de relatie tussen stakeholders, belangen en issues ontstaat een onderbouwde strategie. Vanuit die strategie kunnen gerichte acties worden uitgevoerd die bijdragen aan het verminderen van risico's, het vergroten van draagvlak en het realiseren van betere oplossingen.

De SOM-analyse helpt organisaties om niet alleen te begrijpen wie betrokken zijn, maar vooral waarom zij betrokken zijn en welke onderwerpen voor hen belangrijk zijn. Juist daardoor verschuift de aandacht van het managen van stakeholders naar het verbinden van belangen en het oplossen van issues.

De centrale vraag verschuift van:

"Welke stakeholders zijn belangrijk?"

naar:

"Welke belangen en issues bepalen het gedrag van deze stakeholders?"

Hierdoor ontstaat inzicht in:

mogelijke conflicten;

gezamenlijke belangen;

kansen voor samenwerking;

mogelijkheden voor consensus.

Deze benadering sluit aan op het Mutual Gains-principe waarbij gezocht wordt naar oplossingen die voor meerdere partijen waarde creëren.

Wie zijn mijn stakeholders?

Een stakeholder is iedere persoon, organisatie of groep die invloed heeft op een opgave of door die opgave wordt beïnvloed.

Voorbeelden zijn:

bewoners;

ondernemers;

gemeenten;

provincies;

waterschappen;

belangenorganisaties;

natuurorganisaties;

projectontwikkelaars;

aannemers;

netbeheerders;

interne projectteams;

bestuurders en politici.

Iedere stakeholder kijkt vanuit zijn eigen belang naar dezelfde opgave.

Juist daarom is inzicht in die belangen essentieel.

Een aantal valkuilen uit de praktijk

Alleen kijken naar invloed van een stakeholder

Invloedrijke stakeholders krijgen vaak veel aandacht, terwijl stakeholders met weinig invloed soms grote maatschappelijke impact kunnen hebben.

1. Eenmalig uitvoeren

Stakeholders veranderen. Belangen veranderen. Nieuwe stakeholders dienen zich aan. Een stakeholderanalyse moet daarom regelmatig worden bijgewerkt.

2. Focus op standpunten

Wanneer alleen wordt gekeken naar wat stakeholders zeggen, blijven de werkelijke belangen vaak verborgen.

3. Alleen kijken naar invloed van een stakeholder

Invloedrijke stakeholders krijgen vaak veel aandacht, terwijl stakeholders met weinig invloed soms grote maatschappelijke impact kunnen hebben.

4. Geen relatie leggen met strategie

Een stakeholderanalyse heeft alleen waarde wanneer de uitkomsten daadwerkelijk worden gebruikt bij communicatie, participatie en besluitvorming.

Meer weten?

Plan een 20-minuten gesprek met Rutger

Benieuwd hoe je jouw omgevingsmanagement kan optimaliseren met Dialog? Plan vrijblijvend een gesprek en demo in met Rutger den Hartog, managing partner van Dialog en expert in strategisch omgevingsmanagement. Hij denkt graag met je mee over een slimme aanpak die past bij jouw organisatie, of je nu werkt bij een gemeente, een aannemer of een overheidsinstantie.